Áttu ekki örugglega árskort?

Birgir Andrésson

Birgir Andrésson gerði portrettmyndir af hestum fyrir áeggjan Gunnars Dungals, hestamanns og listfrömuðs, og studdist þá meðal annars við lýsingar dómnefnda á hestamannamótum. Orðin eru svo lýsandi að hér þarf ekki myndir til.

Hestaportrett (I)

Birgir kannaði fyrst og fremst litakerfi sem formmál íslenskrar menningar, landslag hennar og listasögu. Æfingarnar í lit voru alvarlegar, tilgangslausar og óþarfar; litatöflu listamannsins er „raunveruleg“ að því marki sem sérhver eiginleiki getur talist felast í menningu. Þær eru eins konar afleidd þýðing eða útdráttur, sem sýnir skynjun Andréssonar á heimalandi sínu og persónulegu uppvexti. Í þessu tilviki eru stensilorðin „svartasta nótt“ sem kalla fram langa dimma íslenska vetur, en verkið gæti líka kallað fram dimmt hugarástand mannlegs ástands.

Dimmasta nótt

Mannlýsingar Birgis eru sóttar orðrétt í ritaðar heimildir. Hann dró í verkum sínum fram myndræna texta þar sem löngu horfnir einstaklingar koma manni ljóslifandi fyrir sjónir. Þessi textaverk setti hann síðan upp í formi mannamynda og valdi ólíka liti fyrir texta og bakgrunn. Litina byggði Birgir á sérstöku kerfi lita sem hann kallaði „séríslenska“ og spann upp úr litrófi fornmuna sem hann skoðaði á Þjóðminjasafninu. Um leið lék hann sér þá að fáránleika þeirrar hugmyndar að kenna liti eða aðra sammannlega skynjun við þjóðerni.

Mannlýsing (II)

Mannlýsing (I)

Hestaportrett (II)

Útihús

Fyrirmyndir teikninganna eru ljósmyndir frá fornleifauppgreftri torfbæja úr gömlum og sjaldgæfum bókum, þeirra á meðal árbókum Hins íslenzka fornleifafélags, sem listamaðurinn hafði viðað að sér í gegnum árin. 

Orðið nálægð í titli Birgis gefur til kynna að prjónuð ullarflöggin hans séu kaldhæðnisleg af ásettu ráði þar sem þau spila inn á ósamræmið í fortíð fánans og núverandi ástandi hans. Þótt þessir ullarfánar kunni að virðast fagna dreifbýlinu og staðfesta þá hefðbundnu sýn á heildrænan heim sem hannyrðir eins og prjónaskapur byggjast á, voru þeir búnir til eftir nákvæmum fyrirmælum listamannsins af konum úr Handprjónasambandi Íslands. Í stað þess að styðja við fortíðarþrá og ímyndað öryggi sveitasamfélags fyrir iðnbyltinguna vekja fánar Birgis efasemdir um slíka tengingu.

Nálægð, landslag

Árið 1992 átti Birgir í djúpum samræðum við bandaríska naumhyggjumyndhöggvarann Donald Judd um mikilvægi íslensku torfbæjanna. Í félagi við nokkra vini og samstarfsmenn heimsóttu þeir þjóðveldisbæinn Stöng í Þjórsárdal og stóra langhúsið þar. Meðan á ferðinni stóð buðu Judd og hinn þekkti íslenski safnari Pétur Arason Birgi að útbúa kynningarbækling um teikningar og ljósmyndir Harðar Ágústssonar af sögulegum íslenskum byggingum, fyrir sýningu sem Smithsonian listasafnið í Bandaríkjunum myndi vonandi samþykkja að skipuleggja og útbreiða. Aldrei varð af sýningunni vegna ótímabærs andláts Judds 1994.
Hugmyndin um svo nýstárlega sýningu og hinar fjölmörgu samræður sem Birgir átti við Judd og fleiri um torfhúsin á Íslandi áttu vafalaust þátt í ákvörðun hans árið eftir um að gera grunnteikningar torfbæjarústa að viðfangsefni hins umfangsmikla Stóra húsaljóðs. Skýringarmyndir af þessum torfhúsarústum eru eins og myndleturstákn sem sýna horfna lífshætti og þjóðarmynd sem hafði fram að þessu fyrst og fremst verið falin í hendur byggingasafna og sögubóka.

NÁLÆGÐ, Þekking Lestur/Uppdrættir FERSKEYTLA

Birgir málaði ýmsar myndir með svokallaðri punktaaðferð. Tæknin tengdist áráttu listamannsins fyrir grófum rasta sem kemur fram þegar ljósmynd er stækkuð svo mikið að maður hættir að greina af hverju hún er. Hún verður að samansafni af stórum punktum sem ómögulegt er að sjá heildarmynd af nema úr mikilli fjarlægð. Birgir vann gjarnan með hugmyndir um nálægð og fjarlægð, bæði í efnislegum skilningi en ekki síður sögulegum. Verkin hér byggjast á gömlum frímerkjum sem endurspegla sögu íslenskrar þjóðarímyndar. Þau sýna þjóðfánann umkringdan geislum og víkinga í fullum skrúða. Birgir sýndi hvort tveggja uppstækkuð frímerkin í svörtum rasta og síðan máluð verk sem byggðu á þeim en voru unnin með lituðum punktum.

Birgir Andrésson

Hesta­portrett (I)

Fleiri verk eftir Birgir Andrésson

Hestaportrett (I)